Isibizo · Siyazenzela
Amathesisi Ali-11 Ngesibizo se-Batho Pele Convention
Yeqela kwelinye ithesisi
01. UKUPHELA KWESIVUMELWANO NOKUBA KHONA KWEZEKOLO
02. UKUTHATHELWA PHEZULU KWAMAKHETHO
03. UKUZIJAMELA KWABANTU, BESIBABANTU ABENEELILO KODWANA NJE SIYAZENZELA
04. IINDLELA ZOKUSEKELA IJIMELI NGEMALI
05. UKUPHELA KWABADOSIPHAMBILI ABAZITHUTHUKISA BONA KWAPHELA NOKUVUKA KWABADOSIPHAMBILI EMPHAKATHINI
06. ABAKHAMBISANI BAKARHULUMENDE NOKULAHLWA KWEZAKHAMUZI
07. IHLELO ELILWELA IPILO YABANTU
08. UKUNGATHUTHUKI KOMNOTHO NAMALA WOKUTLHAYELA KWEZINTO
09. IHLANGANO I-BATHO PELE ILETHA INDLELA ETJA YOKUBUSA
10. SIYAZENZELA, ISITHOMO ESINGEZE SAVINJWA MUMUNTU
11. ISIFUNGO SESIQHELISELO
01/11
UKUPHELA KWESIVUMELWANO NOKUBA KHONA KWEZEKOLO
Ikambiso yokubekwa kwabantu qangi eyaziwa ngokuthi "yi-Batho Pele" beyingesinye seemvumelwano eziphuma phambili kodwana ayisasebenzi namhlanjesi. Abadosiphambili bezekolo abangakathembeki kunye neenqhema zepolotiki ezibusako benza okuzuzisa bona kwaphela begodu badlelezela inarha abafunga bona bazoyitlhogomela. Koke lokhu bakwenza ngebanga lokuthi sele kujayelekile ukuthi ngekhe bafumane isijeziso. Lokhu akusikubhalelwa kwabantu kwaphela, kodwana mamano/maqhinga wokwetjiwa kwemali yezakhamuzi isetjenziselwe izinto ezitlhogwa ngabadosa phambili. The time for petitioning this "Cathedral of Capture" is over. Asibambisaneni, sithathe igadango elizosizuzisa soke ngokuthi sivuselele isivumelwano esiphuma phambili besizifumanele itjhaphuluko.
02/11
UKUTHATHELWA PHEZULU KWAMAKHETHO
Isithembiso sokobana amakhetho ngiwo kwaphela angaletha itjhaphuluko asisiliqiniso. Ukwanda kwesibalo sabantu abanganakareko yokuvowuda akutjho bona abantu bathoma ukuliselela, kunalokho kuveza ukuthi amalunga womphakathi aphelelwe lithemba naziza eenqhemeni zepolotiki angazikhetha bona zidose phambili. Abantu bayalemuka bona zoke iinqhemezi ziyabhalelwa begodu ukuvowuda kwabo angekhe kusize ngalitho, kunganandaba bona bakhetha siphi isiqhema sezepolotiki. Iinthembiso ezenziwa ngamajima wamakhetho zifana nokubanjiswa ilitje. Yeke nje, asisatlhogi ukuthenjiswa izinto ezingekhe zenzeka namkha isiqhema sezepolotiki esitjha. Umbuso wamambala awubusi iminyaka emihlanu kwaphela; kunalokho awuphelelwa sikhathi, uhlelekile begodu usebenzisa amandlawo ngendlela efaneleko. Sekufuze siphele isikhathi sokudobha phasi kwabantu abathatha ihlangothi kwezamakhetho, kuthome isikhathi sokuthi Abantu Bazijamele; baphile ngeenkambiso ezizuzisa bona. Kufuze zikhambisane neemfiso zabantu, ezithuthukiswa babantu, nezenzelwe abantu.
03/11
UKUZIJAMELA KWABANTU, BESIBABANTU ABENEELILO KODWANA NJE SIYAZENZELA
Soke sesiyabona ukuthi ukubhalelwa kwenarhethu akubangelwa kungabi neensetjenziswa, kunalokho yinto yangabomu eyenzelwe ukuqeda ilungelo labantu lokuzikhethela. Sekusikhathi eside khulu sisolo silila, sincenga abomasipala neminyango karhulumende bona basinikele amalungelo ebesisolo sinawo kusukela kade.
Ngebanga lakho koke lokhu, kufuze kujanyiswe Ihlelo le-Batho Pele (BPC), elizokujamela Izakhamuzi Ngendlela Efaneleko. Angekhe sisaba babantu abasolo ‘balindile’ kunalokho sizokuba babantu ‘abathatha igadango’. Nje Siyazenzela, lokhu asikutjho ngebanga lokuphelelwa lithemba, kodwana kungebanga lokufuna ukuzijamela kunye nendlela etja yokuphila. Imiraro yenarha le ibangelwa kukuthi silibele bona sinamakghono wokuzenzela. Kufuze silise ukuba yingcenye yemibuso ebhalelweko, sithome ukuzibambela ngezethu izandla. Ihlelo le-Batho Pele kufuze lisisize sizijamele.
04/11
IINDLELA ZOKUSEKELA IJIMELI NGEMALI
Ukusekelwa Ziinhlangano Ezinengi Ezihlukahlukeneko kufuze kuphele. Inengi libe ziingqila zalabo abanikela ngemali abavela kwezinye iinarha namkha imali evela kurhulumende, begodu lokho kwenze abantu bangasakghoni ukuzikhulumela. Emaswapheleni, iinhlanganwezi zibogabogisa umnotho wenarha kunganandaba bona lokho zikwenza zinqophile namkha awa. Ngokwenza njalo, zithikazisa umnqopho karhulumende wokutlhogomela abantu.
Ngaphezu kwalokho, akunatjhaphuluko efumaneka ngokusekelwa ngokweemali. Kuba budisi ukulwela inarha ohlala kiyo nange isekelo leemali livela kwenye inarha. Kungebangelo kufuze sizijamele, sibe nehlangano esekelwa malunga wayo, ebeka abantu qangi i-Batho Pele ezokutlhogomela abantu abangaphasi kwayo. Nange sibhalelwa kuzijamela ngokwezeemali, amathuba wokuphumelela mancani.
05/11
UKUPHELA KWABADOSIPHAMBILI ABAZITHUTHUKISA BONA KWAPHELA NOKUVUKA KWABADOSIPHAMBILI EMPHAKATHINI
Kufuze sihlukane nomkhumbulo wokuthembela kwezepolotiki, ezinabadosiphambili abenza imali egameni lokusiza abantu abatlhagako. Iinhlangano zepolotiki zanamhlanjesi zisiza amalungazo kunokusiza umphakathi woke. Kufuze sizakhele ihlangano ezimisele ukwenza okuhle kibo boke abantu beyaziwe ngokubeka abantu qangi, ingasi ukubeka abasekeli bayo phambili.
Kufuze singavumi ukuthengwa ngesizo elingatjho litho, elenzelwa ukuninda abantu abavowudako ngedaka emehlweni belikhohlise inengi bona licabange ukuthi abadosiphambili bezepolotiki banendaba nokukutlhaga kwabantu. Ayikho itjhaphuluko nange sijame ngeemali ezivela kwezinye iinarha.
Kufuze sikuqede ukuthembela emuntwini munye. Asitlhogi ‘umsindisi’ namkha ‘iingorho’ bona zisidose phambili; kunalokho kufuze sizijamele njengomphakathi ozimisele ukusekela indawo ohlala kiyo. Ukuba mdosiphambili akusilibizelo kodwana kuhlanganisa ukuzidela ngebanga labantu. Sesiphelile isikhathi sokuthembela ehlanganweni yinye; nje sesikhathi selawulo lomphakathi ohlelekileko nozimisele ukuzijamela.
06/11
ABAKHAMBISANI BAKARHULUMENDE NOKULAHLWA KWEZAKHAMUZI
Kuyakhanya kithi soke bona silahliwe. Urhulumende akasenzi umsebenzakhe, utjhiye umphakathi bona udlelezelwe bakhambisani bakhe abahlanganisa abadlelezeli neenqhema zamasela ezinetjhebiswano nabadosiphambili bakwezinye iinarha. Urhulumende ongakghoni ukunikela abantu obabusako ithemba nokubavikela ebantwinaba, uhlulekile ukubusa.
Amaprojekthi amanengi ahloselwe ukuthuthukisa inarha agcina sekathethwe babantu abaneenhliziyo ezimbi nabafumbathisi abavela eemphathimandleni, kwezomthetho, eenhlanganweni ezibusako babambisene neenqhema zeenlelesi. Ngakwelinye ihlangothi, abadlelezeli kwezerhwebo bathengisa ipahla yomphakathi njengombana balwela ukunjinga.
Ihlelo ebelaziwa ngokubeka abantu qangi nokuzidela kwabalwela itjhaphuluko yenarha lonakalisiwe. Iinqhema zepolotiki, zamarhwebo nababusi benarha le bonakalise ubunye besintu, benza kwabonakala ngasuthi angeze sakghona ukubumbana silwisane nokulahlwa kwaso. Ihlangano i-Batho Pele ngiyo ezokunzinza yakhe umphakathi onamandla nongakhethululiko. Ubuyisele inarha ebantwini.
07/11
IHLELO ELILWELA IPILO YABANTU
Kufuze sivume ukuthi nange urhulumende abeka iintambo phasi, ukubusa kuya ebantwini. Kufuze sizakhele ihlelo elilwela ukuphila kwabantu, elingeze lijamiselele urhulumende kodwana elizokuthwesa abantu abaseenkhundleni eziphezulu umlandu. Qobe lokha umphakathi uzilungisela iinkolo, amatlinigi, iindlela, uzifumanela amazi namkha ufumana iindlela zokuba negezi, uyazijamela. Kufuze sizibandulele abonjiniyera, ama-artisan besizifumanele isivikelo ngokwethu. Lokho kuzokuveza ngokukhanyako ukuthi singaba nokuphila okungcono ngaphandle kweenhlangano ezidlelezela abantu. Lokhu akutjho bona sifuna ukuhlukana phakathi kodwana kutjho ukubambisana, sizijamele. Amahlelo esiwenza namhlanjesi azokuzuzisa izakhamuzi zangomuso bewenze sithabele ukuphila esikhathini esizako.
Lezi akusiziindaba ezithabisako kilabo abanengcenye ekwetjiweni kweensetjenziswa zomphakathi nekwenzeni iinhlangano zenarha le zibogaboge. Kufuze bafunyanwe boke begodu bathathelwe amagadango angokomthetho. Sizimisele ukufumana zoke iinsetjenziswa ezetjiwe babantu abanesandla ekubogabogeni kweenhlangano zenarha le begodu sifuna ubulungiswa kibo boke abatjhiye amaprojekthi angakaqedwa. La magadango wokubuyisela inarha ebantwini bayo.
Ihlangano yokubekwa kwabantu qangi i-Batho Pele kufuze ibe yindawo eyenza iinkolo zibe yindawo esezingeni eliphezulu yokufumana ifundo ebantwini abatjha. Ihlangano le kufuze ibe nomnqopho wokulwisana neendlela ezingasizihle, amalerhe wendlela amotjhekileko, beyenze kube namahlelo amahle wamasoritjhi, wokufumana amanzwi ahlwengileko, nokulatjhwa okusezingeni eliphezulu begodu kufuze ilwisane nazo zoke izinto ezisilaphaza ibhoduluko, ithuthukise ithando, ukuzikhakhazisa kunye nokuzijamela. Ngaphezu kwakho koke, kufuze sibe nelawulo phezu kweenlelesi, abantu abathengisa iindakamizwa, abadlelezeli kunye nabamotjha izinto zomphakathi. Ihlelo elilwela ukuphila kwabantweli lizokuba kuphela kwento ezokubuyisela izinto esigeni.
08/11
UKUNGATHUTHUKI KOMNOTHO NAMALA WOKUTLHAYELA KWEZINTO
Kufuze singakwamukeli ukungathuthuki komnotho okuvimbela abantu bona bazuze enarhenabo. Umnothwethu sewufana nomtjhini wokubandlulula, olawulwa baphathi beemali abathuthukisa amala wokuthi izinto ziyatlhayela ukwenzela bona abatlhagako batlhage ukuya phambili. Ukungafumani imisebenzi kwabantu abatjha kurhagele, begodu kubangela umonakalo omkhulu. Kuyinto yangabomu eyenza abantu batlhage unomphela begodu bangakghoni ukuzikhulumela nokuzijamela.
Umnothwethu awubogabogi; kunalokho usebenza ngendela ebekuhlelwe ngayo, okukuvalelwa ngaphandle kwabantu nokuhlaziswa kwabo. Nange abadosiphambili banganandaba nabantu, abantu banelungelo lokuthatha amagadango. Ukuphila kwabantu ngikho okuqakatheke khulu ukudlula ukwenza imali. Kufuze sizithathele ilungelo lethu lokuzenzela izinto bona siphumelele. Yeke ihlangano i-Batho Pele kufuze izenzele iindlela zokuqeda indlala, ukutlhogomela nokuvikela umnotho begodu ivule amathuba womsebenzi.
09/11
IHLANGANO I-BATHO PELE ILETHA INDLELA ETJA YOKUBUSA
Ihlangano i-Batho Pele ayikajanyiselwa ukuphikisana, kunalokho yenzelwe ukusiza abantu bazijamele. Kufuze sithi kibo boke ababhalelwe kubusa: “Siyazenzela; sizokubambisana.” Nje sikhathi sokuzijamela. Sele kusikhathi sokuthi abantu abahlukahlukeneko babumbane babe yinto yinye, bazimisele ukuvuselela ubujamo benarhabo. Kufuze sibuthane ingasi bona ‘sisize’ ababusi kunalokho bona senze ngcono kunabo.
Abadosiphambili banamhlanjesi, bezomThetho, labo abasePalamende kunye nabakhambisani babo benze iinthembiso ezinengi ezingatjho litho ezenze umphakathi walahlekelwa yitjhaphuluko yawo. Yeke, kufuze sibambisane besibe yingcenye yehlangano etja, engakenzelwa ukuzuzisa labo abayisekelako kwaphela, kodwana ezuzisa woke umuntu. Ihlangano i-Batho Pele kufuze ibe ngeyabantu abazimisele ukwakha, ukufundisa, ukuvikela kunye nokulapha. Kufuze ibe bufakazi bokuthi iSewula Afrika ayifani norhulumende wayo; kunalokho inabantu abahlelekileko. Zoke iinthembiso ezenziwe babusi zizokuzaliswa malunga womphakathi azimisele ukubeka abantu qangi; ngombana amalunga womphakathi la ngiwo ababusi bamambala.
10/11
SIYAZENZELA, ISITHOMO ESINGEZE SAVINJWA MUMUNTU
Okuzokwenziwa yihlangano le kuzokuba yinqophamlando. Isikhathi sokulinda siphelile; amahlelo wakade ayatjhabalala, inarha izele ngobumnyama. Nanyana kunjalo, ubumnyamobu akukafuzi busithuse ngombana ngithi esiza nomkhanyo. Siyazenzela; ingasi ngombana sikhetha ukwenza njalo kodwana sizakhela ingomuso. ‘Ukuzenzela’ thina kutjho ukuthi siyazijamela kilabo ebebasebenzisa ukutlhaga kwethu bona benza imali, basiqala njengalabo abanganalitho, abafanelwe kuvowuda kwaphela nabongazimbi. Asisisizukulwana esizokulindela futhi. Kufuze sizimisele ukubumbana besizijamele. Akukafuzi sibawe imvumo yokuphila, ukuzakhela ingomuso elihle namkha ukudosa phambili.
Kizo zoke iinsebenzi, kibo boke abomma, nakilo loke ilutjha; nje sikhathi sokuzijamela. Yibani nethemba, nisebenzise amakghonwenu kunye namathulusi eninawo bona nikghone ukuzijamela. Umbuso wakade bewakhelwe ekuthobekeni nekulindeni kwethu; kodwana omutjha uzokwakhelwa ekuzijameleni kwawo woke umuntu. Isibopho sekadeni sesiphelile, phambili ngesivumelwano sokubekwa kwabantu qangi.
11/11
ISIFUNGO SESIQHELISELO
Njengesitjhaba, sesifike ekupheleni kokugandeleleka nekuthomeni kwetjhaphuluko yamambala. Leli li-iri lamaswaphela! Singakhetha ukutjhabalala nesikhathi sokugandeleleka esibangelwa kulawulwa ngezinye iinarha, indlala, ukungabi netjhaphuluko yokuzijamela, ukubuswa ngurhulumende oziqale yena yedwa nodlelezela izakhamuzi. Ngakwelinye ihlangothi, singakhetha itjhaphuluko, okulibhudango labokhokho bethu elikhambisana Nokulingana, Ubuntu, Ukuzijamela nokuBumbana njengezakhamuzi ze-Afrika.
Besisolo silila ngezinto ezisigandelelako, singalisi ukukhuluma ngazo, kodwana nje sikhathi sokuthatha amagadango; sizokulungisa koke kancanikancani, sithoma ngeendlela, iinkolo nokuvula amathuba womsebenzi. Angekhe sisolo silila! Isikhathi SOKUTHATHA IGADANGO sesifikile, ngiso lesi!
Kufuze sizidele, sibe nesibindi besithembeke bona sivikele itjhaphuluko ebeyifunwa bokhokho bethu; singavumi bona litjhinge singakafikeleli iminqophwethu yokubeka abantu qangi! Amaqiniso la abonakala ngokukhanyako namhlanjesi. Asingabuyeli emuva namkha sisabe. Lesi sikhathi sesiZukulwana esiZenzelako! ABALWELI BETJHAPHULUKO YAMAMBALA! Kibo boke abantu beSewula Afrika, kwanga singacabangisisa ngamaqiniso la, sikhulume ngawo emakhaya, eendleleni, emisebenzini nemasondweni. Asicoceni, sihleleni besakhe ihlangano yesikhathi sethu, i-Batho Pele: Sibeke abantu qangi besibabeke phambili!