Thero dza Fumi na Thihi kha Mbidzo ya Batho Pele Convention

U FHELA HA MULANGA WA KALE NA TUMBUDZUKA HA VHARANGAPHANḒA VHASWA

Muhumbulo wa "Batho Pele" (Vhathu u Thoma), we u thomani wa vha u mulanga mukhethwa wa Ndayotewa a u tsheeho. Tshigwada tshiswa tsha Vhashumela Muvhuso na vharangaphanḓa vha maanḓa vha zwa polotiki vha rangisa madzangalelo avho a tseḓa nahone vha thukhudzela muvhuso we vha ana uri vha ḓo u shumela. Hezwi zwoṱhe vho zwi ita vho ḓisendeka nga ḽa uri a vha nga ḓo dzhielwa maga a ndaṱiso. Hezwi a zwi itiswi nga u kundelwa ha vhathu vha si gathi fhedzi, fhedzi ndi maitele a muvhuso ane a fara masheleni a shango zwa tou nga ndi thundu ya muthu nga eṱhe. Tshifhinga tsha u ita khumbelo ya uri “Ano Maitele Mavhi a Shanduke” tsho fhira. Vhathu vha tea u shumisa Liga ḽa u Ḓiimela u vusa mulanga mukhethwa na u ita uri mafulufhedziso a mbofholowo a ndayotewa a bvelele.

U TENDA HO KHAKHEAHO URI U KHETHA ZWI ḒO PIRINGULULA ZWITHU ZWOṰHE

Fulufhedziso ḽa uri khetho nga dzoṱhe dzi ḓo ḓisa mbofholowo a si ngoho. U engedzea ha u sa vha na dzangalelo ha vhakhethi a zwi sumbedzi u sa londa, fhedzi zwi sumbedza u sa fulufhela vharangaphanḓa vha zwa polotiki na mahoro a re kha mutevhe wa mabammbiri a khetho. Vhathu vho zwi ṱhogomela uri u khetha vhukati ha mahoro o kundelwao u ḓifhedzela tshifhinga. Mafulufhedziso a khetho o no sokou vha bugu dza thabelo dza vhahumbeli. A ri tsha ṱoḓa maṅwe mafulufhedziso kana ḽiṅwe ḽihoro ḽa polotiki. Vhudemokirasi ha ngoho a si tshiitea tshine tsha itwa nga murahu ha miṅwaha miṅwe na miṅwe miṱanu; ndi u shumiswa ha maanḓa hu sa shanduki, ha vhukuma nga zwigwada zwo dzudzanywaho. Tshifhinga tsha “mukhethi wa muhumbeli” tshi fanela u fhela. Tshifhinga tsha Maanḓa a Tshitshavha tshi tea u thoma; Ndayotewa ndi thundu ya vhathu. I tea u vha musumbedzo wa ḓuvha na ḓuvha wa vhathu, nga vhathu, u tshi itelwa vhathu.

U TUMBUDZUKA HA VHADZULAPO, U BVA KHA U HUMBELA U YA KHA U BVELEDZA

Vhathu vhoṱhe vha nga zwi vhona uri u Kundelwa Huhulwane ha Muvhuso a hu itiswi nga u shayea ha masheleni kana zwishumiswa, ndi nga nṱhani ha uri vhathu vha ḓipfa vha si na maanḓa a u ḓiitela zwithu. Zwino ho no fhela tshifhinga tshilapfu ro gudiswa u vha Vhahumbeli vha re na Vhutsila, ri tshi gwadama kha ‘aleṱare” dza masipala na mihasho i kundelwaho, ri tshi humbela pfanelo dzine ro no ḓi vha nadzo.

Nga zwenezwo, ri tea u vhumba Buthano ḽa Batho Pele (BPC), sa u Vhuyelela kha Vhuimo ha u Ḓitika na Maanḓa a Vhadzulapo. U shanduka u bva kha ‘vhane vha lindela’ u ya kha ‘vhane vha dzhia vhukando.’ Heyi ndi khuwelelo ya Siyazenzela, hu si sa ḽiambele ḽa u fulufhuwa, fhedzi sa Maitele a Tshanduko na matshilele. 'Thaidzo ya Vhukuma’ ndi ya uri ro hangwa uri ndi riṋe tshisima zwithu zwoṱhe zwa ndeme. Ri tea u litsha u ḓisendeka nga maitele a muvhuso o kundelwaho nahone ri hwale vhuḓifhinduleli ha u Tsireledza Vhumatshelo hashu. Nga zwenezwo Buthano ḽa Batho Pele ḽi tea vha nḓila yashu ya u ‘Bva’ kha u ḓitika nga vhaṅwe vhathu ra ḓitika nga riṋe vhaṋe.

THAIDZO YA U LWELA U SHANDULA PFANELO DZA VHATHU NGA THUSO YA ZWA MASHELENI

Maitele a madzangano a u Lwela u Shandula Pfanelo dza Vhathu a tea u sasaladzwa. Zwiimiswa zwinzhi zwa vhathu zwo ḓisendeka nga masheleni a vhalambedzi kana thikhedzo ya muvhuso, zwa litsha u ḓiimela ndivho hu uri zwi kone u ṱanganedzwa nga vhane vha vha na maanḓa a u langa. Mafheleloni, enea madzangano a u lwela u shandula pfanelo dza vhathu a sa zwi ṱhogomeli kana a tshi zwi ṱhogomela, a vhamba maano a u bvisa shango kha vhushai, a fhelisa muloro wa ḓivhazwakale wa shango ḽi re na mveledziso ya u fusha zwishaiwa zwa vhathu.

Zwiṅwe hafhu, Mbofholowo yo thewaho kha Masheleni i a Ḓihanedza. Dzangano ḽo ḓisendekaho nga masheleni a bvaho kha maṅwe mashango ḽi nga si kone u lwela vhathu na shango ḽine wa amba uri u a ḽi imela. Ri tea u humela kha u Ḓiimela Siani ḽa zwa Masheleni, nga Buthano ḽa Batho Pele ḽine ḽa badelwa nga miraḓo yawo, ḽine la kona u ḓitika, na u ḓifhindulela kha ṱhoḓea na mafhungo ane a tshimbidzana na vhathu vhane ḽa vha shumela. Arali ra sa tikedza tshanduko nga masheleni ashu, ri ḓo dzula ro ḓitika nga vhaṅwe vhathu nahone ri nga si vuwe ro wana mbofholowo.

U FHELA HA VHARANGAPHANḒA VHANE VHA SHUMELA U ḒIVHUYEDZA NA U TUMBUDZUKA HA VHARANGAPHANḒA VHANE VHA SHUMELA TSHITSHAVHA

Ri tea u sasaladza Mahumbulele a Vhorapolotiki vhane vha dzhia Polotiki sa Mushumo wa u Ḓivhuyedza, vhane vha vha tshigwada tsha ‘vharangaphanḓa’ vhane vha shumisa tshengelo ya vhathu u itela u pfuma. Maitele a zwino a zwa polotiki ndi u badela vhathu vhane vha Fulufhedzea kha Ḽihoro, ngeno vha si na ndavha na zwililo zwa vhathu. Ri tea u thea maitele ane Vhurangaphanḓa nga u Shumela Vhathu Zwavhuḓi, hu si nga u tou vhu renga hu tshi shumiswa ‘U Badela u Fulufhedzea’ kha ḽihoro.

Ri tea u hana mufuda wa polotiki dzine nga zwiṅwe zwifhinga dza ṋea vhakhethi zwifhiwa u itela u vha takadza na u vha ita uri vha fulufhedzee khavho, polotiki dzi kanganyisa vhathu uri vha humbule uri vhorapolotiki vha re na vhuimo ha nṱha vha a kwamea nga thaidzo dzavho ngoho hu uri a vha na ndavha navho. Thuso ine ya ita uri vhathu vha ḓitike ngavho ndi iṅwe nḓila ya u vha langa.

Ri tea u Litsha u tenda uri hu ḓo ḓa Mesia a ri Tshidza. A ri ṱoḓi vhatshidzi vha re na ‘ṱhuṱhuwedzo’ kana ‘vhanna vha maanḓa’ uri vha ri ise tshedzani; ri tea u vha na Vharangaphanḓa vha Tshitshavha vhane vha vha na vhushaka vhuhulwane na vhathu vhane vha vha shumela. Vhurangaphanḓa a si mushumo; ndi Tshiṱhavhelo tsha u vha Mulanda. Tshifhinga tsha u ḓitika nga ‘Murangaphanḓa wa Maanḓa’ tsho fhela; tshifhinga tsha uri Tshitshavha tshi Dzudzanyee na u Ḓitika tsho swika.

U FURALELWA NGA MUVHUSO NA U TUTUWA HA MADZANGANO A VHUGEVHENGA

Vhathu vhoṱhe vha a zwi vhona uri Vhathu vho Laṱedzwa na U Litshelelwa. Muvhuso wo kundelwa u ḓadzisa vhuḓifhinduleli hawo, wo sia zwitshavha zwashu zwi khomboni ya u ṱhaselwa nga “Zwigwada zwa Zwigevhenga” zwi ngaho zwa vhakanganyisi, zwa vhugevhenga ho dzudzanywaho na zwiimiswa zwi re na vhushaka na mashango a sili. Muvhuso une wa kundelwa u tsireledza vhathu vha sa koni u ḓilwela kha polotiki dzi kanganyisaho, zwigwada zwa vhugevhenga na kha madzangano a vhugevhenga, wo fhelelwa nga pfanelo ya u vhusa na u dzhia tsheo.

Mishumo yo itelwaho u khwinisa vhutshilo ha vhathu kanzhi i tshinywa nga vhashumela muvhuso vha re na vhukwila vhane vha shuma khoroni, kha zwa vhusimula milayo na kha mihasho ya muvhuso ine ya ṱanganedza tshanḓanguvhoni na u shumisana na zwigwada zwa vhutshinyi. Vhoramabindu vho pfumaho vha rangisa nzwalelo u fhira ṱhoḓea dza vhathu.

Bvumo na ṱhonifho zwe zwa vha zwi tshi waniwa nga mirafho ya vhalwelambofholowo zwo tshinywa. Vhukwila ha zwa polotiki na polotiki dzine dza fhandekanya vhathu zwo hoṱefhadza vhuthihi ha vhathu, zwa ita uri zwi vha konḓele u shumisana musi vho sedzana na tshifhinga tshe vha laṱedzwa na u litshelelwa nga muvhuso. Buthano ḽa Batho Pele ḽi ḓo ṋea tshikhala zwitshavha zwo ḓiimelaho nga zwoṱhe uri zwi shumisane u ḓisa tshanduko khulwane zwi sa khou fhandekanywa nga nṱhani ha u fulufhedzea kha mahoro azwo. Nahone wa ita uri muvhuso u dovhe u shumele vhathu.

MAITELE A TSHUMELO YA TSHITSHAVHA, U VHUYEDZEDZA MAANḒA KHA VHATHU

Ri tea u ḓivhadza uri musi muvhuso u tshi ḓirula mushumo, vhathu vha tea u dzhia vhukando uri vha hwale vhuḓifhindueli ha u khwinisa vhutshilo havho. Ri tea u vhumba Maitele a Tshumelo ya Tshitshavha, hu si u itela u dzhiela muvhuso mushumo, fhedzi u itela u swikelela ṱhoḓea dzashu na u ita uri vharangaphanḓa vha hwale vhuḓifhinduleli ha zwiito zwavho. Tshifhinga tshoṱhe musi tshitshavha tshi tshi lugisa tshikolo, kiliniki, bada, vha tshi ḓiitela nḓisedzo ya maḓi kana nḓila ya u wana muḓagasi wa ḓuvha, vha dzhia ḽiga ḽa u Ḓiitela Zwithu nṱhani ha u lindela vhaṅwe. Ri tea u vhumba zwigwada zwa vhainzhiniere na vhatsila, na zwa tsireledzo ya tshitshavha. Ri tea u sumbedza uri tshumelo yavhuḓi na u tshila nga tshirunzi zwi a swikelelea naho muvhuso u tshi kundelwa u zwi ita. A ri khou ita khuwelelo ya uri ri ḓifhambanye na muvhuso, ndi u Shumisana na Tshitshavha u Piringulula Thaidzo na u Khwinisa Nyimele. Maitele ane ra a shumisa ṋamusi a ḓo vha mutheo wa tshitshavha tsha khwine tshifhingani tshi ḓaho.

Vhathu vhe vha tswa masheleni na u tshinya zwiimiswa zwa muvhuso vha tea u ḓifhindulela hu si u vhuyelwa nga nyito dzavho. Ri tea u shumisa nḓila dzi re mulayoni u ita uri muthu muṅwe na muṅwe we a ita vhuaḓa a ḓifhindulele, u katela na u dzhia maga a mulayo nga tshavhukoma arali zwo tea. Ri tea u vhuisa zwishumiswa zwo tswiwaho nga avho vhe vha tendela zwiimiswa zwa muvhuso zwi tshi tshinyala, vhe vha sia mishumo ya muvhuso i gake uri vha ḓifhindulele kha nyito dzavho. Hovhu ndi vhuḓidini vhu re khagala na ho khwaṱhaho ha u ita uri muvhuso u dovhe u shumele vhathu.

Buthano ḽa Batho Pele ḽi fanela u ṱanganya Vhagudiswa vhe vha vha vha tshi dzhena kha Zwikolo zwa Muvhuso uri vha farisane mutingati u itela u khwinisa zwishumiswa zwa zwikolo, u khwaṱhisa mikhwa yavhuḓi, na u tikedza pfunzo ya vhuimo ha nṱha kha vhaswa. Zwitshavha zwi tea u shumisana uri zwi lugise milindi yoṱhe i re badani dzashu, mavhone a zwiṱaraṱani o tshinyalaho, tshampungane, maḓi na mutakalo na thulwi dza mathukhwi ane a khou pfuḓisa mupo washu, kha hu ande u ḓifuna, u ḓirwa khana na u ḓiimela. Zwiṅwe hafhu, ri tea u kunda zwigevhenga, vharengisi vha zwidzidzivhadzi, zwigwada zwa zwigevhenga na vhatswi. Enea maitele a tshumelo ya tshitshavha a ḓo vha tsireledzo yashu ya u fhedza ya ndayotewa.

U SA KATELWA KHA IKHONOMI NA MAZWIFHI A ṰHAHELELO YA LUFPUMO

Ri tea u lwisana na Maitele a Ikhonomi ane a Thivhela vhathu uri vha vhuyelwe nga mitshelo ya lupfumo lwa shango ḽavho. Ikhonomi i sia vhathu vhanzhi nnḓa, nahone “Vha Re Na Maanḓa” siani ḽa zwa masheleni vha dzulela u vhudza vhathu uri hu na mikano, hezwi zwi ita uri vhathu vha konḓelwe u khwinisa vhutshilo havho. U sa vha na mishumo ha vhaswa ndi u shayea ha khaṱulokwayo huhulwane, musi vhathu vha dzimilioni vha tshi siiwa vha si na mishumo, a hu sokou vha mbalo-mbalo fhedzi; zwi vhulaha vhumuya ha lushaka. Zwi ita uri vhaṅwe vhathu vha dzule vhe vhashai miṅwaha minzhi nahone vha kombetshedzea u sokou ṱanganedza uri vha ḓo tshila vhusiwanani.

Ikhonomi yashu a yo ngo 'tshinyala’; i shuma nga nḓila ye ya dzudzanywa ngayo, sa mutshini wa u sa katela vhaṅwe vhathu na u shoniswa ha lushaka. Musi ‘Vhathu vhane Vha Langa Ikhonomi’ vha sa koni u ṋea muṅwe na muṅwe zwithu zwo mu teaho, vhathu vha na pfanelo, na vhuḓifhinduleli, ha u ḓiitela ikhonomi yo teaho. A ro ngo tea u ṱanganedza ikhonomi ine ya rangisa swikolodo na nzwalelo u fhira vhathu. Ri fanela u vhuyedzedza pfanelo yashu ya u bveledza, ya vhuṋe na matshilele avhuḓi. Buthano ḽa Batho Pele ḽi fanela u ṱanganya vhathu uri vha Ḓiitele Mabindu na Mishumo, u fheliswa vhushai, u sika mishumo, u bveledza na u thusa vhadzulapo uri vha ḓiimele siani ḽa zwa masheleni.

BUTHANO ḼA BATHO PELE, U ḒILANGA HO VUSULUDZWAHO

Buthano ḽa Batho Pele a si kilabu ya vhudavhidzani fhedzi, fhedzi ndi Tshiimiswa tsha Vhathu vhe vha Thudzelwa Kule, vhe vha Laṱedzwa kana u Ṱangulwa. Kha vha re na maanḓani vhane vha khou kundelwa zwino ri tea u ri: “Ro ima ro khwaṱha; ri dzhia vhukando nga tshavhukoma”. Zwino ndi tshifhinga tsha uri ri vhe na vhuthihi. Hetshi ndi tshifhinga tsha uri vhathu shangoni ḽoṱhe vha ṱangane, ri shume sa Ṅanda ya Mvusuludzo ya Lushaka. Ri tea u ṱangana hu si u itela u ṋea ‘nyeletshedzo’ vha re na maanḓa a langa fhedzi, fhedzi u itela u fhaṱa zwiimiswa zwa khwine zwa u shumela vhathu.

Khoro dza zwino dza Dzimasipala, dza Vhusimulamilayo, Phalamennde na vhalangi vhadzo vho kundelwa u ‘Shandula Mafulufhedziso’ a shango a vha mbuyelo dza ndeme kha vhathu vhane vha vha shumela. Nga zwenezwo, ri tea u bveledza Maitele Maswa a Lushaka, a songo thewaho kha tshithu tshine tsha thenga-thenga, fhedzi o thewaho nga ho khwaṱhaho kha Maanḓa Tshitshavha Tshapo. Buthano ḽa Batho Pele ḽi fanela u vha Mbumbano ya Vhathu vha Vhutsila, vhuthihi ha vhane vha fhaṱa, vhane vha funza, vhane vha tsireledza na vhane vha fhodza. Ḽeneḽo buthano ḽi u tea u vha vhuṱanzi ha uri Afurika Tshipembe a ḽi ḓivhelwi zwine muvhuso waḽo wa vha zwone, Afurika Tshipembe ḽi ḓivhelwa zwine Vhathu vhaḽo vho Dzudzanywaho vha vha zwone. Miloro i re kha ndayotewa i ḓo wedza nga kha zwiimiswa zwa vhathu vha re na maanḓa; ngauri vhathu ndi zwisima zwa Maanḓa a vhukuma.

SIYAZENZELA, MAPFUVHI A SA THITHIEDZEI

Hoyu u tea u vha mulaedza washu wa Ambadzifhele kha Ḓivhadzwakale. Tshifhinga tsha u puta zwanḓa ra sokou lindela tsho fhela; maitele a kale o tshinywa nga ṅwambo wa vhukhakhi, hetshi ndi tshifhinga tsha Dunzi ḽihulu kha Muvhuso. A rongo tea u ofha heḽi swiswi, ngauri ndi riṋe vhane ra funga mulilo wa shango ḽiswa. Ri tea u ḓiṋekedzela kha Siyazenzela, hu si nga u sokou khetha, fhedzi nga ṅwambo wa uri Vhumatshelo hashu ho ḓisendeka ngazwo. U ‘ḓiitela’ zwi amba u vhuyedzedza tshirunzi na vhumuthu hashu kha vhathu vha vhuimo ha nṱha vhe vha ri ita uri ri ḓipfe ri tshi sokou vha mbalo, vhahumbeli, vhakhethi na zwipondwa. A ri tshee vhathu vhane vha sokou dzula ro pfuṋa tshisenga, ro lindela vhaṅwe vha tshi tandulula thaidzo dzashu. Ri tea u vha vhathu vha re na Vhukoni ha u Ḓiimela. A ro ngo tea u humbela thendelo ya u tshila, ya u bvelela kana ranga phanḓa.

Kha muthekiniki muṅwe na muṅwe, mme muṅwe na muṅwe, mushumi muṅwe na muṅwe, na muswa muṅwe na muṅwe; zwino ndi tshifhinga tsha u ṱutshela u ḓitika nga vhaṅwe. Dzhiani vhutsila haṋu, zwishumiswa zwaṋu na fulufhelo ḽaṋu, ni swi ise kha Buthano ḽa Tshitshavha. Shango ḽa kale ḽo fhaṱiwa kha u ḓiṱukufhadza na u lindela hashu; shango ḽiswa ḽi ḓo fhaṱiwa nga Tshumisano ya Vhathu u Tandulula Thaidzo na u Vhumba Vhumatshelo. Tshifhinga tsha u ‘Ḓitika nga Vhaṅwe’ tsho fhira, tshifhinga tsha uri vhathu vha farisane mutingati tsho swika.

FULUFHEDZISO ḼA U DZHIA VHUKANDO

Sa lushaka ro swika mafhandeni a nḓila, ri tea u khetha vhukati ha vhumatshelo ha mutshinyalo na vhumatshelo ha mvusuludzo. Hetshi ndi tshibuli tsha u fhedzisela! Ri nga ḓiwana ri fhasi ha vhuvhusi ha mashango a nnḓa, ri vhathu vhane vha khou sika nga nḓala, vhane vha vhuswa nga tshanḓa tsha tsimbi, nga vharangaphanḓa vha si na vhukoni kana vha re na vhuaḓa, zwoṱhe zwi tshi khou itea fhasi ha vhuvhusi ha mashango a nnḓa vhu bvelaho phanḓa. Kana ri nga swikelela ‘muloro wa mbofholowo’ wa vhomakhulukuku washu, wo ḓisendekaho kha Ndingano, Ubuntu, Vhuḓiimeli, Mishumo ya Tshitshavha, na Vhuthihi ha Vharema Vhoṱhe.

Ndi kale ri tshi khou haseledza na u ṱolisisa thaidzo dzashu, u bva kha mbekanyamushumo dza radio, mbekanyamushumo dza thelevishini, zwine zwa rekhodiwa kha inthanethe, miṱangano, na vhudavhidzani, fhedzi mushumo wa vhukuma ndi u dzi tandulula nga tshifhinga tshithihi, pfunzo nga tshifhinga tshithihi, na fhethu huthihi ha vhubveledzi nga tshifhinga tshithihi. Tshifhinga tsha ṅuṅuna tsho fhela! Tshifhinga tsha u Dzhia Vhukando tsho swika, nahone ri fanela u thoma zwino!

Nga u sa ḓiṱoḓela zwashu, tshivhindi na u fulufhedzea, ri tea u fhaṱa vhumatshelo ha khwine ho dzudzanywaho nga vhomakhulukuku washu na u vhona uri ndayotewa yashu ya vhudimokirasi, ine ya vha iṅwe ya tswikelelo dzashu khulwanesa, i a fhedza tshifhinga tshilapfu na u bvelela! Yeneyi mihumbulo mihulwane ndi nḓivhadzo yashu i re khagala kha muvhuso une wa khou kundelwa. Ri songo ṅala. Ri songo tsetsela murahu. Tshifhinga tsha Murafho wa Siyazenzela tsho swika! VHATIKEDZI VHA MBOFHOLOWO! Kha vhathu vhoṱhe vha Afrika Tshipembe, kha ri dzhie mihumbulo iyi ri i ise mahayani ashu, zwiṱaraṱani, mishumoni na fhethu ha vhurabeli. Kha ri haseledze, ri dzudzanye na u fhaṱa tshiimiswa tsha tshifhinga tshashu, Batho Pele: Ri Rangisa Vhathu ri tshi khou ḓi u Bvela Phanḓa Roṱhe!